Pod pomnikiem w Rozniszewie może kryć się większa krypta. Georadar pokazał anomalie

Na cmentarzu w Rozniszewie stoi biały, XIX-wieczny pomnik, który upamiętnia rodzinę związaną z historią tej części Mazowsza. Przez lata niewiele było wiadomo o tym, co znajduje się pod monumentem. Najnowsze badania nie przyniosły jeszcze odpowiedzi na wszystkie pytania, ale podważyły dotychczasowe wyobrażenie o rozmiarach grobowca.

Rozniszewie pamięta o darczyńcach, ale krypta skrywa pytania

Grobowiec upamiętnia Józefa Więczkowskiego, jego żonę Annę ze Szczkowskich Więczkowską Mirecką oraz Elżbietę ze Stypułkowskich Szczkowską. Monument ma 221 cm wysokości bez metalowego krzyża. Po bokach stoją nagrobki Józefa Guzowskiego i Teresy z Więczkowskich Guzowskiej, tworzące z nim większy zespół rodzinny.

Więczkowski nabył dobra Rozniszew, Boguszków i Zagroby w 1847 roku. Wspierał między innymi lokalny kościół i szkołę. Na budowę murowanej świątyni przeznaczył 18 tys. rubli srebrnych, a na utrzymanie wiejskiego nauczyciela — 30 rubli rocznie. Zmarł 5 lutego 1865 roku.

FOT. Wizualizacja rozkładu amplitud fal elektromagnetycznych na głębokościach 1.3 – 1.5 m ppt

Po jego śmierci Anna poślubiła Konstantego Mireckiego, znanego z działalności dobroczynnej. Z jego zapisów korzystały instytucje w Radomiu i Warszawie, a 50 tys. rubli przeznaczył na odnowienie Wawelu. Mirecki zmarł w 1903 roku i został pochowany w Radomiu.

Sama krypta przez długi czas pozostawała słabo rozpoznana. Mieszkańcy wspominali, że w dzieciństwie widzieli w jej wnętrzu dwie trumny, ale takie relacje nie pozwalają ustalić, kto w nich spoczywał. Podczas prac porządkowo-inwentaryzacyjnych w 2025 roku konstrukcja okazała się zawalona i wypełniona ziemią. Przy tylnej części grobowca znaleziono fragmenty trumny, w tym element dekoracyjny z przedstawieniem Chrystusa.

Georadar przy grobowcu Więczkowskich wskazał ślady poza pomnikiem

Badania georadarowe objęły około 70 m² terenu wokół grobowca. Wiesław Małkowski użył dwóch anten — 400 i 800 MHz — które pozwoliły rozpoznać podłoże do głębokości około 3 metrów. Jak podaje Komitet Ochrony Zabytków i Dóbr Kultury, celem było szukanie między innymi śladów murów, fundamentów i podziemnych komór.

FOT. fot. Portrety Józefa Więczkowskiego, Anny ze Szczkowskich Więczkowskiej Mireckiej Elżbiety z Stypułk

Na głębokości około 0,9–1,2 m zarejestrowano geometrycznie układające się anomalie, które mogą odpowiadać fragmentom ścian lub obrysowi komory. Kolejne, rozleglejsze sygnały pojawiły się na poziomie około 1,8–2,3 m. Część z nich znajduje się poza obrysem widocznego pomnika, zwłaszcza po jego wschodniej stronie. Nie przesądza to jednak, że istnieje tam dodatkowa krypta — georadar wskazuje miejsca wymagające dalszego sprawdzenia, a nie identyfikuje samodzielnie ich przeznaczenia.

„To nie jest jeszcze dowód na istnienie dodatkowej krypty, ale bardzo wyraźna wskazówka, że układ podziemny jest prawdopodobnie większy i bardziej skomplikowany, niż wcześniej sądziliśmy” — mówi Damian Herbowicz z Komitetu Ochrony Zabytków i Dóbr Kultury.

Kolejnym etapem powinny być zaplanowane prace archeologiczne. Dopiero one mogą wyjaśnić, czy pod ziemią znajduje się jedna większa komora, kilka przestrzeni grobowych, czy też pozostałości zawalonej konstrukcji. Komitet podkreśla, że potrzebne jest też zestawienie wyników z dokumentacją architektoniczną i ustaleniami historycznymi.

„Zabytek trzeba najpierw poznać, a dopiero później w niego ingerować” — podkreśla Herbowicz.

Badania dofinansowano kwotą 9200 zł w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla dziedzictwa”. Na razie nie można potwierdzić, kto spoczywa w odnalezionej części grobowca ani gdzie znajduje się pochówek Józefa Więczkowskiego. Wyniki georadaru zawężają jednak obszar, który w przyszłości powinien zostać zbadany archeologicznie.

na podstawie: Komitet Ochrony Zabytków i Dóbr Kultury.